Giới thiệu
Khi làm việc với PostgreSQL trong các dự án backend thực tế, bạn sẽ hiếm khi chỉ truy vấn trên một bảng duy nhất. Dữ liệu thường được chuẩn hóa thành nhiều bảng liên kết với nhau qua khóa ngoại, và bạn cần kết hợp chúng lại để trả về thông tin có ý nghĩa. Bài học này tập trung vào ba kỹ thuật quan trọng giúp bạn viết các câu truy vấn phức tạp một cách rõ ràng và hiệu quả: JOIN để kết nối bảng, subquery để truy vấn lồng nhau, và CTE để cấu trúc hóa logic truy vấn.
Chúng ta sẽ dùng một schema mẫu mô phỏng hệ thống bán hàng gồm bốn bảng chính: customers, orders, products và order_items. Bảng customers lưu thông tin khách hàng, orders ghi nhận đơn hàng từ khách, products chứa danh mục sản phẩm, còn order_items là bảng trung gian lưu chi tiết từng sản phẩm trong mỗi đơn hàng. Đây là kiểu quan hệ một-nhiều lồng nhau mà bạn sẽ gặp thường xuyên.
JOIN giữa nhiều bảng
JOIN là cách phổ biến nhất để kết hợp dữ liệu từ nhiều bảng trong cùng một truy vấn. PostgreSQL hỗ trợ INNER JOIN (chỉ lấy bản ghi có khớp ở cả hai bảng), LEFT JOIN (lấy tất cả bản ghi bên trái kể cả khi không có khớp bên phải), và các biến thể khác như RIGHT JOIN, FULL OUTER JOIN. Trong thực tế backend, bạn sẽ dùng INNER JOIN và LEFT JOIN nhiều nhất.
Ví dụ dưới đây lấy danh sách đơn hàng kèm tên khách hàng và tổng số tiền:
Khi cần join nhiều bảng cùng lúc, chỉ cần nối thêm các mệnh đề JOIN. Ví dụ lấy chi tiết từng sản phẩm trong đơn hàng gồm tên sản phẩm và số lượng:
Một lỗi phổ biến là join bảng mà quên điều kiện ON, dẫn đến tích Descartes và truy vấn chạy rất chậm. Luôn kiểm tra rằng mỗi JOIN có điều kiện khớp khóa rõ ràng.
Subqueries và correlated subqueries
Subquery là một truy vấn SELECT lồng bên trong truy vấn khác. Bạn có thể dùng subquery trong mệnh đề WHERE để lọc, trong SELECT để tính toán giá trị, hoặc trong FROM để tạo bảng tạm. Một dạng đặc biệt là correlated subquery, trong đó truy vấn con tham chiếu đến cột của truy vấn ngoài, nghĩa là nó được thực thi lại cho mỗi hàng kết quả.
Ví dụ tìm khách hàng đã có ít nhất một đơn hàng bằng subquery đơn giản:
Ví dụ correlated subquery đếm số đơn hàng cho từng khách hàng hiển thị trong danh sách:
Truy vấn con trong cùng bên ngoài tham chiếu c.id, nên PostgreSQL phải chạy lại nó cho từng khách hàng. Với bảng lớn, correlated subquery có thể chậm, vì vậy hãy cân nhắc chuyển sang JOIN hoặc CTE nếu hiệu năng là vấn đề.
Common Table Expressions với WITH
CTE (Common Table Expression) cho phép bạn định nghĩa các truy vấn tạm thời có tên ngay trong câu lệnh, giúp logic phức tạp trở nên dễ đọc hơn. CTE bắt đầu bằng từ khóa WITH, theo sau là danh sách các truy vấn đặt tên, rồi đến truy vấn chính sử dụng chúng.
Ví dụ tính tổng doanh thu theo từng khách hàng trong năm 2024, sau đó lọc ra những người có doanh thu trên 1000:
CTE còn hỗ trợ dạng đệ quy (recursive CTE) với từ khóa WITH RECURSIVE, rất hữu ích cho việc duyệt cây phân cấp như cấu trúc tổ chức công ty hoặc danh mục sản phẩm đa cấp. Ngoài ra, PostgreSQL 12 trở lên cho phép dùng vật chất hóa (materialized) với WITH ... AS MATERIALIZED để tăng tốc truy vấn trong một số trường hợp.

Lỗi thường gặp và mẹo thực chiến
Một lỗi phổ biến là nhầm lẫn giữa JOIN và subquery trong mệnh đề WHERE dùng IN hoặc EXISTS. Cả hai đều cho kết quả tương đương trong nhiều tình huống, nhưng EXISTS thường nhanh hơn khi bạn chỉ cần kiểm tra sự tồn tại thay vì lấy giá trị. Ví dụ tìm khách hàng đã từng đặt hàng:
Khi viết CTE, hãy đặt tên có ý nghĩa như customer_revenue hay top_products để người đọc dễ hiểu mục đích của từng bước. Tránh lạm dụng CTE khi một JOIN đơn giản đủ dùng, vì CTE có thể tốn thêm chi phí tối ưu hóa trong một số phiên bản PostgreSQL. Cuối cùng, luôn kiểm tra kế hoạch thực thi bằng EXPLAIN ANALYZE khi truy vấn phức tạp chạy chậm, vì đôi khi correlated subquery có thể được thay bằng JOIN để tăng tốc đáng kể.
Tổng kết
Trong bài này bạn đã học cách kết hợp nhiều bảng bằng JOIN, viết subquery và correlated subquery để lọc và tính toán, cũng như dùng CTE với WITH để cấu trúc truy vấn phức tạp thành các khối dễ đọc. Ba kỹ thuật này là nền tảng để bạn xử lý hầu hết các yêu cầu truy vấn trong ứng dụng backend thực tế, từ việc lấy danh sách đơn hàng kèm chi tiết cho đến tính toán báo cáo tổng hợp. Ở bài tiếp theo, bạn sẽ tìm hiểu thêm về indexing và cách tối ưu hiệu năng cho các truy vấn phức tạp mà bạn vừa viết.
Bài kiểm tra cuối bài
Ôn lại kiến thức, thử sức và nhận góp ý cho bài làm.